Μαθήματα Φύλου Φιλοσοφικής Σχολής
Ακαδημαϊκό Έτος 2009-2010

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας

Συμβολική σκέψη και ιδεολογία: Ανθρωπολογία του σώματος
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Α. Μπακαλάκη
Κωδικός Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας: ΛΑΚ 314

Εξετάζονται οι κυριότερες ανθρωπολογικές προσεγγίσεις που αφορούν τη σχέση μεταξύ της βιολογικής υποδομής και της πολιτισμικής δημιουργικότητας που χαρακτηρίζει το ανθρώπινο είδος. Από τη σκοπιά των προσεγγίσεων αυτών, το σώμα, ως συστατικό στοιχείο της υποκειμενικότητας, αναδεικνύεται σε πεδίο εγγραφής και φορέας πολιτισμικών αξιών και κοινωνικών πρακτικών, κριτήριο ιεραρχικών ταξινομήσεων, και μικρογραφική αναπαράσταση του σύμπαντος στο πλαίσιο του οποίου τοποθετείται η ανθρώπινη κοινωνικότητα και οι σχέσεις των ανθρώπων με υπερφυσικές οντότητες και δυνάμεις. Η επισκόπηση των κυριότερων θεωρητικών προσεγγίσεων στην ανθρωπολογική μελέτη του σώματος συνοδεύεται από την παρουσίαση εθνογραφικών παραδειγμάτων τα οποία αναδεικνύουν την πολιτισμική ποικιλομορφία που στοιχειοθετούν οι επιμέρους αντιλήψεις και πρακτικές που αφορούν τη θνητότητα και τη φόντια για το θνητό σώμα. Η εστίαση αυτή θεμελιώνεται στην επίγνωση ότι οι τρόποι με τους οποίους προσλαμβάνεται και αντιμετωπίζεται ο θάνατος αναδεικνύουν την πολλαπλότητα των προσεγγίσεων του σώματος ως διάστασης της υποκειμενικότητας. Η αξιολόγηση των φοιτητών/τριών βασίζεται σε προφορική παρουσίαση, γραπτή εργασία, εξέταση προόδου και γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου.

Τμήμα Φιλολογίας

Γλωσσικός σεξισμός και η διεκδίκηση του συμβολικού
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Θ.-Σ. Παυλίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλολογίας: ΓΛΩ 395

Σκοπός του μαθήματος είναι να εξετάσει τη σχέση γλώσσας και κοινωνίας, και ειδικότερα τη σχέση γλώσσας και φύλου. Η προβληματική, που θα αναπτυχθεί στη βάση διαφορετικών κοινωνιογλωσσολογικών θεωριών (σε συνδυασμό με φεμινιστικές προσεγγίσεις του φύλου), περιλαμβάνει ζητήματα όπως: πώς προκύπτει ο γλωσσικός σεξισμός και πώς αντιμετωπίζεται, πώς διαπλέκονται το γλωσσικό σύστημα και η χρήση του στην (ανα)παραγωγή (έμφυλων) σχέσεων εξουσίας, ποιος ο ρόλος των νοητικών αναπαραστάσεων και των στερεοτύπων κτλ. Απώτερος στόχος είναι η επανασημασιοδότηση του συστήματος, η αλλαγή δηλαδή των έμφυλων αναπαριστάσεων μέσω της γλωσσικής διεπίδρασης.

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Εκπαίδευση και φύλο
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Σ. Ζιώγου
Κωδικός Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π 1404

Σκοπός του σεμιναρίου είναι η εξοικείωση των φοιτητριών/τών: α) με τις ποικίλες επιστημονικές προσεγγίσεις για τις διχοτομίες του φύλου στην εκπαίδευση, με έμφαση στην ιστορική-φιλοσοφική προσέγγιση και β) με τη σύγχρονη μεθοδολογία έρευνας της διάστασης του φύλου στην εκπαίδευση.
Θεματικές περιοχές:
-Διεπιστημονικές προσεγγίσεις (κοινωνιολογικές θεωρίες για το φύλο στην εκπαίδευση, ψυχολογικές-παιδαγωγικές προσεγγίσεις)
-Ιστορικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις (φύλο και ιστορία, διαστάσεις της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα, ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και ο παράγοντας του φύλου)
-Μεθοδολογικές προσεγγίσεις (η φεμινιστική οπτική για την επιστήμη και την έρευνα, η έρευνα δράσης και παρέμβασης στην εκπαίδευση, αυτοβιογραφία και προφορική ιστορία)
-Η σύγχρονη έρευνα για το φύλο στην εκπαίδευση (η εκπαιδευτική πραγματικότητα και ο παράγοντας του φύλου στην εκπαιδευτική διαδικασία, ταυτότητες φύλου στην εφηβεία και επιλογές ζωής, εκπαίδευση-φύλο-ιδιότητα του πολίτη)
Το σεμινάριο ολοκληρώνεται με την εκπόνηση και παρουσίαση εργασιών των φοιτητριών/τών.

Τμήμα Ψυχολογίας

Συμβουλευτική γυναικών  
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Χ. Αθανασιάδου
Κωδικός Τμήματος Ψυχολογίας: 432

Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι φοιτητές και φοιτήτριες με τη φιλοσοφία, την ιδεολογία και τις πρακτικές της φεμινιστικής οπτικής στην αντιμετώπιση αναγκών ψυχο-κοινωνικής στήριξης των γυναικών και να έρθουν σε επαφή με πρακτικές συμβουλευτικής γυναικών. Ειδικότερα, θεματικές ενότητες του μαθήματος αποτελούν: βασικές αρχές της φεμινιστικής συμβουλευτικής, αυτοεκτίμηση και εικόνα του σώματος στις γυναίκες, συμβουλευτική άνεργων γυναικών, γυναικών που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας και γυναικών που επιθυμούν να συνδυάσουν τη μισθωτή εργασία με την οικογένεια, συμβουλευτική κακοποιημένων γυναικών και συμβουλευτική για την υπογονιμότητα.

  

ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας

Κοινωνική οργάνωση: Ανθρωπολογία του φύλου και της σεξουαλικότητας
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Α. Μπακαλάκη
Κωδικός Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας: ΛΑΚ 312

Εξετάζονται καταρχήν οι συνθήκες οι οποίες συνέβαλαν στη στροφή του ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος στη μελέτη των γυναικών και λίγο αργότερα του φύλου στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η παρουσίαση των κυριότερων θεωρητικών προσεγγίσεων σε ό,τι αφορά το φύλο ως αρχή της κοινωνικής οργάνωσης, αλλά και ως μεταφορά και αναπαράσταση των κοινωνικών σχέσεων συνοδεύεται από παραδείγματα που εικονογραφούν την ιστορικότητα και τη διαπολιτισμική ποικιλομορφία των κατά φύλα σχέσεων και των έμφυλων ταυτοτήτων. Κεντρικό ζητούμενο του μαθήματος είναι η επίγνωση ότι το φύλο ως συστατικό στοιχείο ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων και ως σύμβολο ή μεταφορά συγκροτείται κοινωνικά και συνεπώς δεν είναι δυνατό να αναχθεί σε έμφυτα χαρακτηριστικά ή τάσεις που προκύπτουν από τις βιολογικές διαφορές μεταξύ αρσενικών και θηλυκών ανθρώπινων οργανισμών. Το ίδιο ισχύει και ως προς άλλες όψεις της ταυτότητας που αφορούν την οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων και συνδέονται άμεσα με το φύλο. Σ’ αυτές περιλαμβάνεται η σεξουαλικότητα στις ανθρωπολογικές προσεγγίσεις στην οποία θα εστιάσουμε ιδιαίτερα. Η αξιολόγηση των φοιτητών/τριών βασίζεται σε προφορική παρουσίαση, γραπτή εργασία, εξέταση προόδου και γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου.

Κοινωνική οργάνωση: Περιβάλλον και πολιτισμός
(3 ώρες, 3 δ.μ.)                                                               
Διδάσκουσα: Ν. Σκουτέρη
Κωδικός Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας: ΛΑΚ 302

Ως οικουμενικό δεδομένο ο χώρος υπόκειται σε ιστορικά διάφορες και πολιτισμικά διαφορετικές ερμηνείες και σε διάφορες, ποικίλες και αντιφατικές χρήσεις, οι οποίες αφορούν από τη μια μεριά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ζουν στον χώρο, αντιλαμβάνονται τη φύση και τη θέση τους σε αυτήν και χρησιμοποιούν το φυσικό περιβάλλον για να επιβιώσουν και, από την άλλη, κατασκευάζουν τον χώρο ως «χώρο τους», παράγοντας έννοιες όπως τόπος, τόπο μας, πατρίδα, μέρος, αλλά και αντιθέσεις όπως μέσα-έξω, εδώ-αλλού, εμείς-οι άλλοι, πάνω-κάτω, κέντρο-περιφέρεια, όρια, τις οποίες και χρησιμοποιούν για να ορίσουν κυριολεκτικά και μεταφορικά τον χώρο, δηλαδή να τον προσλάβουν πολιτισμικά και να τον χρησιμοποιήσουν πολιτικά. Με άλλα λόγια, οι κοινωνίες «κατασκευάζουν» ή «παράγουν» τον χώρο τους (τη μορφή και τις λειτουργίες του, την ταξινόμηση και την οργάνωσή του), αλλά και κατασκευάζονται από αυτόν, αφού ο χώρος παριστάνει, υλικά, πρακτικά αλλά και ιδεολογικά, συμβολικά, την ίδια την κοινωνία και την οργάνωσή της. Από αυτήν την άποψη, η οργάνωση και η ταξινόμηση του χώρου, δηλαδή η ένταξη της κοινωνίας στο φυσικό και το κοινωνικο-ιστορικό της περιβάλλον, είναι πολιτισμικά και ιστορικά διαφοροποιημένη.
Παρόλο που η Ανθρωπολογία και η Λαογραφία βρέθηκαν εξαρχής και εκ των πραγμάτων αντιμέτωπες με το ζήτημα του (κοινωνικού και φυσικού) χώρου, όταν ανέπτυξαν θεωρίες για τη σχέση Φύσης/Πολιτισμού, για το περιβάλλον και την ένταξη της οργανωμένης κοινωνικής ζωής σε αυτό (περιβαλλοντική και οικολογική ανθρωπολογία), για τις «μικρές και τις μεγάλες πατρίδες», τη «μικρή και τη μεγάλη Παράδοση» ή όταν συστηματοποιήθηκε η επιτόπια εθνογραφική έρευνα, η μελέτη τοπικών πολιτισμών και τοπικών ιδιαιτεροτήτων, η τοπική ιστορία, η έννοια της πολιτισμικής περιοχής, τα χωρικά φαινόμενα καθαυτά, ο χώρος, μάλλον δεν υπήρξαν ένα από εκείνα τα ευνοημένα θέματα, δηλαδή τα ζητήματα με τα οποία ασχολήθηκε κεντρικά η ανθρωπολογική θεωρία. Πιο πρόσφατα έχει αρχίσει να αναπτύσσεται συστηματικά η ανθρωπολογία του χώρου, π.χ. στη συζήτηση για την κριτική εθνογραφία (πολύ-τοπική εθνογραφία, βαθιά κατανόηση ή πυκνή περιγραφή κ.ά.) ή να προωθούνται θεωρίες για τα χωρικά φαινόμενα τόσο στο πλαίσιο της μετα-αποικιοκρατικής κριτικής της ανθρωπολογίας, όσο και σε σχέση με την ανθρωπολογική συζήτηση για την παγκοσμιοποίηση και την τοπικότητα, για τις ταυτότητες, για το σώμα, τον τόπο και το κοινωνικό φύλο, αλλά και για εκείνες τις εμμένουσες ιδεολογικές πρακτικές (όπως ο φυλετισμός και γενικά ο ρατσισμός, ο εθνικισμός ή ο σεξισμός) που χρησιμοποιούν καταχρηστικά τον χώρο, τις ιδεολογίες και τις ταξινομήσεις του. Το μάθημα θα κινηθεί σε δύο επίπεδα: από τη μια μεριά θα παρουσιαστεί ο τρόπος με τον οποίο έχει προσεγγιστεί το κεντρικό ζήτημα του χώρου στην Ανθρωπολογία και, από την άλλη, θα αναλυθούν ορισμένα χαρακτηριστικά διαπολιτισμικά παραδείγματα οργάνωσης, συμβολισμού και χρήσης του χώρου με έμφαση στην οργάνωση του χώρου στην ελληνική παραδοσιακή κοινωνία.        

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Προσεγγίσεις στην ιστορία της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ρ. Ζιώγου-Καραστεργίου
Κωδικός Tμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π 1501

Σκοπός του σεμιναρίου είναι: 1) η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε ιστορικά στο χώρο της ευρωπαϊκής και της ελληνικής διανόησης, γύρω από τη φύση, το ρόλο και την εκπαίδευση των γυναικών, 2) η μελέτη της πορείας της εξέλιξης της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και 3) η διερεύνηση μεθοδολογικών ζητημάτων στην προσέγγιση των ιστορικών πηγών.
Περιεχόμενο – Θεματικές Ενότητες:
α) Ιστορικές και Φιλοσοφικές προσεγγίσεις:

  • Ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και ο παράγοντας του φύλου (η διαχρονικότητα στην εξέλιξη του σχετικού προβληματισμού: Διαφωτισμός, Νεοανθρωπισμός, Κοινωνιοβιολογία, Ρομαντισμός, Νέα Αγωγή, 20ος αιώνας).
  • Φύλο και Ιστορία (ορολογία, Ιστορία των γυναικών/οι γυναίκες στην Ιστορία, παραδοσιακές και σύγχρονες διχοτομίες σχετικά με το φύλο).

β) Διαστάσεις της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα: ιστορική εξέλιξη

  • Δικαίωμα πρόσβασης και εξέλιξη της εκπαίδευσης των γυναικών στην Α/θμια, Β/θμια και Γ/θμια Εκπαίδευση∙ οι πρώτες γυναίκες εκπαιδευτικοί: προφίλ, δράση, ρόλος, ταυτότητα.
  • Μεθοδολογικές προσεγγίσεις για το φύλο στην εκπαίδευση (αυτοβιογραφία και προφορική ιστορία, η σημασία της προφορικής ιστορίας στη μελέτη των γυναικείων θεμάτων, μεθοδολογικά ερωτήματα για τη συνέντευξη/φεμινιστική προσέγγιση, παραδείγματα ανάλυσης προφορικού λόγου).

Στο πλαίσιο του σεμιναρίου οι φοιτητές/τριες αναλαμβάνουν τη μελέτη ιστορικών πηγών (λογοτεχνικών, αυτοβιογραφικών, νομοθετικών κειμένων), με βάση συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση και την παρουσίαση με τη μορφή γραπτών εργασιών των πορισμάτων της μελέτης τους.

Τμήμα Ψυχολογίας

Tαυτότητες φύλου στην εφηβεία και το σχολικό πλαίσιο
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: B. Δεληγιάννη-Kουϊμτζή
Κωδικός Τμήματος Ψυχολογίας: 357

Tο μάθημα οργανώνεται με τη μορφή σεμιναρίου και επικεντρώνεται στην εξέταση της ανδρικής και γυναικείας εμπειρίας κατά την εφηβική ηλικία, καθώς και στο ρόλο του σχολείου ως πλαισίου στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων φύλου. Περιλαμβάνονται οι παρακάτω ενότητες:
• H κοινωνική κατασκευή των ταυτοτήτων φύλου
• H φεμινιστική προσέγγιση στη συμβουλευτική εφήβων και ο ρόλος
του σχολικού ψυχολόγου
• H διαμόρφωση των ταυτοτήτων φύλου στην οικογένεια και το σχολείο
• Tο περιεχόμενο των ταυτοτήτων φύλου

Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Φύλο και γλώσσα
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Μ. Μακρή-Τσιλιπάκου                                                                             
Κωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Γλ4-440Ε      
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

Language as a form of social behaviour both reflects and helps to perpetuate deeply held cultural attitudes such as those concerning the relationships between women and men. Our everyday speech reflects the ‘superiority’ of the male and the ‘inferiority’ of the female. By comparing the ways women and men are represented in the structure of language as well as gender-specific uses of language, this course attempts to expose the linguistic discrimination experienced by women both in the way general language use treats them and in the way they are taught to use the language. Note: This course presupposes some knowledge of sociolinguistic matters which can only be assured if students also take or have already taken the course Ling 4-363E in the same or a previous semester.

Σεξουαλικότητα και φύλο στον σύγχρονο κινηματογράφο
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ν. Ρέλινγκ
Kωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ8-359Ε
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

This course aims to introduce the basic tenets and problematics of feminist film theory. It covers both sociological and psychoanalytic approaches to contemporary cinema, representations of femininity and masculinity, the specificity of cinematic signification, psychoanalytic notions of cinematic discourse (such as the economy of the gaze, voyeurism, fetishism, fantasy, identification), the ethics of the gaze, the screening of the male and female body, the intersection of race, class and sexuality with sexual difference, and gender as performance. The course consists of a screening once a week followed by a discussion of the set film and relevant critical articles. Both Hollywood and independent films are included in the course.

Γυναίκες συγγραφείς της αναγέννησης
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Τ. Κροντήρη
Κωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ6-468Ε
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

Although the Renaissance has been known as a time of exclusevely male literary activity, it is now established that a number of women also wrote and published in this period. This course will study the writings of several women and will relate them to the great restrictions under which they were producted. It will explore the ways in which women authors responded to these restrictions, the writing strategies they used, and the themes they dealt with. Drawing on contemporery theoretical and historical sources, the course will focus on the interconnection between culture, gender, and writing. Students will be required to read secondary materials in addition to the primary texts.

Μεταμοντερνισμός στο γυναικείο μυθιστόρημα
(3 ώρες, 3 δ.μ.)  
Διδάσκουσα: Ρ. Πάρκιν-Γουνελά
Κωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ6-469
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

This course studies short stories and novels by British and Canadian women writers in the last 20-30 years. Analysis is made of changing constructions of femininity within on-going debates about its genetic, psychoanalytic and cultural determinants. At the same time, analysis is made of postmodernity as a cultural phenomenon which has established new theories of authorship, readership and textuality.

Σκηνικές αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ε. Σακελλαρίδου
Kωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ8-429Ε
To μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

During the 1970s feminist theatre research, in conjunction with the feminist movement and the parallel development of feminist theory, introduced to the theatrical field the perspective of gender difference and sexual desire, thus complicating the problematics of representation and the identity of the gaze in the construction and reception of the spectacle. This quest led to specific aesthetic forms and strategies of representation, which are now widely used by diverse marginalized social groups for the deconstruction of gender stereotypes of the dominant culture. Their common target is to promote alternatives of multivalent representation that take into account such parameters as gender, race, ethnicity and sexual preference. The course will be taught through an analysis of representative theatrical scripts and a parallel discussion of relevant theoretical texts.

Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Ειδικά θέματα 16ου αιώνα
(2 ώρες, 2 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Μ. Λιτσαρδάκη
Κωδικός Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: 2213
Το μάθημα διδάσκεται στη γαλλική γλώσσα

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η μελέτη της γυναίκας μέσα στη λογοτεχνία και την κοινωνία της Γαλλίας του 16ου αιώνα. Τα ερωτήματα που τίθενται αφορούν στη γυναίκα ως λογοτεχνικό αντικείμενο, αφενός, και ως κοινωνικό υποκείμενο, αφετέρου. Οι επιρροές, οι παραδόσεις και οι αρχές που διέπουν τους δύο χώρους, λογοτεχνία-κοινωνία, εξετάζονται μέσα από κείμενα της εποχής ώστε να διαφανούν οι ποικίλες όψεις της γυναικείας υπόστασης και ο ρόλος της γυναίκας αντίστοιχα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε κείμενα γυναικών συγγραφέων, όπου η προσέγγιση της γυναίκας ως υποκειμένου της λογοτεχνίας και ως παραγωγού του λόγου σ’ έναν χώρο κατεξοχήν αντρικό, αποκαλύπτει τις ευαισθησίες, τις διαφορές και τις ανησυχίες της γυναικείας συνείδησης.