Μαθήματα Φύλου Φιλοσοφικής Σχολής
Ακαδημαϊκό Έτος 2010-2011

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας

Κοινωνική οργάνωση: Ανθρωπολογία του φύλου και της σεξουαλικότητας
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Α. Μπακαλάκη
Κωδικός Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας: ΛΑΚ 312

Εξετάζονται καταρχήν οι συνθήκες οι οποίες συνέβαλαν στη στροφή του ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος στη μελέτη των γυναικών και λίγο αργότερα του φύλου στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η παρουσίαση των κυριότερων θεωρητικών προσεγγίσεων σε ό,τι αφορά το φύλο ως αρχή της κοινωνικής οργάνωσης, αλλά και ως μεταφορά και αναπαράσταση των κοινωνικών σχέσεων συνοδεύεται από παραδείγματα που εικονογραφούν την ιστορικότητα και τη διαπολιτισμική ποικιλομορφία των κατά φύλα σχέσεων και των έμφυλων ταυτοτήτων. Κεντρικό ζητούμενο του μαθήματος είναι η επίγνωση ότι το φύλο ως συστατικό στοιχείο ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων και ως σύμβολο ή μεταφορά συγκροτείται κοινωνικά και συνεπώς δεν είναι δυνατό να αναχθεί σε έμφυτα χαρακτηριστικά ή τάσεις που προκύπτουν από τις βιολογικές διαφορές μεταξύ αρσενικών και θηλυκών ανθρώπινων οργανισμών. Το ίδιο ισχύει και ως προς άλλες όψεις της ταυτότητας που αφορούν την οργάνωση των κοινωνικών σχέσεων και συνδέονται άμεσα με το φύλο. Σ’ αυτές περιλαμβάνεται η σεξουαλικότητα στις ανθρωπολογικές προσεγγίσεις στην οποία θα εστιάσουμε ιδιαίτερα. Η αξιολόγηση των φοιτητών βασίζεται σε προφορική παρουσίαση, γραπτή εργασία, εξέταση προόδου και γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου.

Τμήμα Φιλολογίας

Γλωσσικός σεξισμός και η διεκδίκηση του συμβολικού
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Θ.-Σ. Παυλίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλολογίας: ΓΛΩ 395

Σκοπός του μαθήματος είναι να εξετάσει τη σχέση γλώσσας και φύλου μέσα από το πρίσμα της σχέσης γλώσσας και κοινωνίας. Η προβληματική, που θα αναπτυχθεί στη βάση διαφόρων κοινωνιογλωσσολογικών θεωριών και φεμινιστικών προσεγγίσεων του φύλου, επικεντρώνεται στους μηχανισμούς της γλώσσας και της γλωσσικής διεπίδρασης, βάσει των οποίων οι γυναίκες (και γενικότερα, οι κοινωνικά ασθενέστερες ομάδες) αποκλείονται από το πεδίο των συμβολικών αναπαραστάσεων και τη συγκρότησή του ή προβάλλονται από την οπτική γωνία της κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας· απώτερος στόχος είναι η επανασημασιοδότηση του γλωσσικού συστήματος και η αλλαγή των έμφυλων αναπαραστάσεων μέσω της γλωσσικής διεπίδρασης.
Αξιολόγηση: ομαδικές γραπτές εργασίες και προφορικές εξετάσεις· η έγκαιρη ολοκλήρωση της γραπτής εργασίας αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην προφορική εξέταση.

Σπουδές φύλου και ανθρωπιστικές επιστήμες
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Θ.-Σ. Παυλίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλολογίας:ΓΛΩ/ ΓΣΓ 400

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή σε βασικά ζητήματα που έθεσαν οι Σπουδές Φύλου –ως απόρροια του φεμινιστικού κινήματος– σε σχέση με την παραγωγή και τη διδασκαλία της επιστημονικής γνώσης, λ.χ. ποιος είναι ο αντίκτυπος των κοινωνικά κατασκευασμένων διαφορών και ανισοτήτων ανάμεσα στα φύλα στη διαμόρφωση των γνωστικών αντικειμένων, θεωριών, μεθοδολογιών στον χώρο της επιστήμης. Μέρος του μαθήματος θα είναι σπονδυλωτό, με τη συνδρομή συναδέλφων από διάφορες περιοχές των Ανθρωπιστικών Επιστημών, επιδιώκοντας την εξέταση των παραπάνω ζητημάτων στο πλαίσιο π.χ. της Ανθρωπολογίας, Ιστορίας, Παιδαγωγικής, Νεοελληνικής Φιλολογίας κτλ. Κεντρική θέση σε αυτούς τους προβληματισμούς καταλαμβάνει η εννοιολόγηση του φύλου: το φύλο ως επιτέλεση (Judith Butler) θα αποτελέσει μια βασική αντίληψη που διατρέχει ολόκληρο το μάθημα συμπεριλαμβανομένης και της εργασίας.
Αξιολόγηση: α) γραπτή εργασία και β) προφορική παρουσίαση ή γραπτή εξέταση

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Ιστορίες ζωής ως μέθοδος έρευνας: αυτοβιογραφίες και βιογραφίες γυναικών
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσες: Σ. Ζιώγου, Ε. Χοντολίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π 1444

Το μάθημα επιχειρεί να εξοικειώσει τις φοιτήτριες και τους φοιτητές με τη μέθοδο της βιογραφίας και αυτο-βιογραφίας ως ερευνητικής μεθόδου προσέγγισης κειμένων. Ως παράδειγμα εφαρμογής θα χρησιμοποιηθούν αυτοβιογραφικά και βιογραφικά κείμενα Ελληνίδων κυρίως παιδαγωγών εκπαιδευτικών. Η προσέγγιση των κειμένων θα γίνει παράλληλα με μεθόδους αφηγηματικής ανάλυσης.

Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Φύλο και γλώσσα
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Μ. Μακρή-Τσιλιπάκου                                                                             
Κωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Γλ4-440Ε      
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

Language as a form of social behaviour both constructs and perpetuates deeply held cultural beliefs concerning the way women and men should view each other and themselves, and the symbolic positioning of women as inferior to men. Discrimination against women (sexism) is built into both language and social divisions and practices, which are, in turn, reinforced by language habits. By focussing on the language used for and by women and men in relation to gendered social practices, we hope to expose sexism and help change the androcentric construction of reality. Relevant topics include gender ingredients and stereotypes, language asymmetries, false ‘generics’, gendered talk, politeness, conversation management, non-verbal communication etc.
Note:  Ideally, this course should be taken after (or together with) Ling4-363 and before (or together with) Ling4-491, without being an official con-/pre-requisite for either.

Η πολιτική της φυλής και του φύλου στον αμερικανικό πολιτισμό: Αφρικανο-Αμερικανίδες συγγραφείς
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Δ. Παστουρματζή
Κωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ7-369Ε
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

The course aims at introducing students to the African-American literary tradition. It focuses on the works (essays, short stories, novels) of major black writers from various historical periods, and examines their works from different theoretical perspectives. It probes into the black experience in the United States as it is registered and represented in specific works of art. It clarifies the political awareness and strategies of black writers, as well as their concern with race, gender, class, sexuality and identity. Assessment: Final exam and/or research project(s).

 

ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας

Πολιτισμικά συστήματα ταξινόμησης: Ανθρωπολογία της διαφοράς
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ν. Σκουτέρη
Κωδικός Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας: ΛΑΚ 404

Η σύγχρονη κριτική προσέγγιση σε ορισμένα ενδιαφέροντα ζητήματα της ανθρωπολογικής θεωρίας και πρακτικής που έχουν προκύψει στο πλαίσιο του μετανεωτερικού, αποδομητικού, μετα-αποικιοκρατικού και αναστοχαστικού προβληματισμού, επιτρέπει τη συστηματική ανάλυση εκείνων των πλεγμάτων σχέσεων τα οποία οργανώνουν, συστηματοποιούν και ταξινομούν την κοινωνική ζωή γύρω από κεντρικές αλλά προβληματικές έννοιες όπως: φύση, γλώσσα, πολιτισμός, χρόνος, χώρος, σώμα, όνομα, πρόσωπο, ασθένεια, θάνατος, ένδυση, διατροφή, συγγένεια, οικογένεια, τοτεμικές ταξινομήσεις, κάστες, τάξεις, έθνος, φυλή, μαγεία, τύχη και ατυχία, μυθολογία, κοσμολογία, θρησκεία. Ως συστήματα αναφοράς οι ταξινομικές πρακτικές διάφορων ομάδων ή κοινωνιών παρουσιάζουν δομικές ομοιότητες, αλλά και σημαντικές ή κρίσιμες διαφορές («είναι όμοια και όμως διαφέρουν»). Ως συστήματα σχέσεων προσδιορίζονται πολιτισμικά και ιστορικά και αναφέρονται σε μηχανισμούς και στρατηγικές ταύτισης και διαφοροποίησης βάσει των οποίων κάθε κοινωνία ή κοινωνική ομάδα ή πολιτισμός οργανώνει την επίσημη/τελετουργική και την καθημερινή/πρακτική ζωή των ανθρώπων και της δίνει νόημα. Στο μάθημα παρουσιάζονται και αναλύονται επιλεγμένα αλλά χαρακτηριστικά εθνογραφικά και λαογραφικά παραδείγματα. Τα επιμέρους κεφάλαια οργανώνονται στις ακόλουθες ενότητες: Γλώσσα και πολιτισμός, Υλικές και συμβολικές πρακτικές ταξινόμησης, Πολιτισμική οργάνωση του χώρου και του χρόνου, Άτομο και ομάδα, Άνθρωπος και κόσμος. 

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Προσεγγίσεις στην ιστορία της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ρ. Ζιώγου-Καραστεργίου
Κωδικός Tμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π 1501

Σκοπός του σεμιναρίου είναι: 1) η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε ιστορικά στο χώρο της ευρωπαϊκής και της ελληνικής διανόησης, γύρω από τη φύση, το ρόλο και την εκπαίδευση των γυναικών, 2) η μελέτη της πορείας της εξέλιξης της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και 3) η διερεύνηση μεθοδολογικών ζητημάτων στην προσέγγιση των ιστορικών πηγών.
Περιεχόμενο – Θεματικές Ενότητες:
α) Ιστορικές και Φιλοσοφικές προσεγγίσεις:

  • Ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και ο παράγοντας του φύλου (η διαχρονικότητα στην εξέλιξη του σχετικού προβληματισμού: Διαφωτισμός, Νεοανθρωπισμός, Κοινωνιοβιολογία, Ρομαντισμός, Νέα Αγωγή, 20ος αιώνας).
  • Φύλο και Ιστορία (ορολογία, Ιστορία των γυναικών/οι γυναίκες στην Ιστορία, παραδοσιακές και σύγχρονες διχοτομίες σχετικά με το φύλο).

β) Διαστάσεις της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα: ιστορική εξέλιξη

  • Δικαίωμα πρόσβασης και εξέλιξη της εκπαίδευσης των γυναικών στην Α/θμια, Β/θμια και Γ/θμια Εκπαίδευση∙ οι πρώτες γυναίκες εκπαιδευτικοί: προφίλ, δράση, ρόλος, ταυτότητα.
  • Μεθοδολογικές προσεγγίσεις για το φύλο στην εκπαίδευση (αυτοβιογραφία και προφορική ιστορία, η σημασία της προφορικής ιστορίας στη μελέτη των γυναικείων θεμάτων, μεθοδολογικά ερωτήματα για τη συνέντευξη/φεμινιστική προσέγγιση, παραδείγματα ανάλυσης προφορικού λόγου).

Στο πλαίσιο του σεμιναρίου οι φοιτητές/τριες αναλαμβάνουν τη μελέτη ιστορικών πηγών (λογοτεχνικών, αυτοβιογραφικών, νομοθετικών κειμένων), με βάση συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση και την παρουσίαση με τη μορφή γραπτών εργασιών των πορισμάτων της μελέτης τους.

Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Σεξουαλικότητα και φύλο στον σύγχρονο κινηματογράφο
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Ν. Ρέλινγκ
Kωδικός Τμήματος Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας: Λογ8-359Ε
Το μάθημα διδάσκεται στην αγγλική γλώσσα

This course aims to introduce the basic tenets and problematics of feminist film theory. It covers both sociological and psychoanalytic approaches to contemporary cinema, representations of femininity and masculinity, the specificity of cinematic signification, psychoanalytic notions of cinematic discourse (such as the economy of the gaze, voyeurism, fetishism, fantasy, identification), the ethics of the gaze, the screening of the male and female body, the intersection of race, class and sexuality with sexual difference, and gender as performance. The course consists of a screening once a week followed by a discussion of the set film and relevant critical articles. Both Hollywood and independent films are included in the course.