Μαθήματα Φύλου Φιλοσοφικής Σχολής
Ακαδημαϊκό Έτος 2011-2012

ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Φιλολογίας

Σπουδές φύλου και ανθρωπιστικές επιστήμες
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Μ. Μικέ (με συνεργασία με την Κ. Κίτση-Μυτάκου)
Κωδικός Τμήματος Φιλολογίας: ΓΛΩ/ ΓΣΓ 400

Στόχος του μαθήματος είναι η εισαγωγή σε βασικά ζητήματα που έθεσαν οι Σπουδές Φύλου –ως απόρροια του φεμινιστικού κινήματος– σε σχέση με την παραγωγή και τη διδασκαλία της επιστημονικής γνώσης, λ.χ. ποιος είναι ο αντίκτυπος των κοινωνικά κατασκευασμένων διαφορών και ανισοτήτων ανάμεσα στα φύλα στη διαμόρφωση των γνωστικών αντικειμένων, θεωριών, μεθοδολογιών στον χώρο της επιστήμης. Μέρος του μαθήματος θα είναι σπονδυλωτό, με τη συνδρομή συναδέλφων από διάφορες περιοχές των Ανθρωπιστικών Επιστημών, επιδιώκοντας την εξέταση των παραπάνω ζητημάτων στο πλαίσιο π.χ. της Ανθρωπολογίας, Ιστορίας, Παιδαγωγικής, Νεοελληνικής Φιλολογίας κτλ. Κεντρική θέση σε αυτούς τους προβληματισμούς καταλαμβάνει η εννοιολόγηση του φύλου: το φύλο ως επιτέλεση (Judith Butler) θα αποτελέσει μια βασική αντίληψη που διατρέχει ολόκληρο το μάθημα συμπεριλαμβανομένης και της εργασίας.
Αξιολόγηση: α) γραπτή εργασία και β) προφορική παρουσίαση ή γραπτή εξέταση

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Προσεγγίσεις στην Ιστορία της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου
Κωδικός Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π1501

Σκοπός του σεμιναρίου είναι: 1) η εξοικείωση των φοιτητών/ τριών με τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε ιστορικά στο χώρο της ευρωπαϊκής και της ελληνικής διανόησης, γύρω από τη φύση, το ρόλο και την εκπαίδευση των γυναικών, 2) η μελέτη της πορείας της εξέλιξης της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και 3) η διερεύνηση μεθοδολογικών ζητημάτων στην προσέγγιση των ιστορικών πηγών.
Περιεχόμενο – Θεματικές Ενότητες:
α) Ιστορικές και Φιλοσοφικές προσεγγίσεις:

  • Ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και ο παράγοντας του φύλου (η διαχρονικότητα στην εξέλιξη του σχετικού προβληματισμού: Διαφωτισμός, Νεοανθρωπισμός, Κοινωνιοβιολογία, Ρομαντισμός, Νέα Αγωγή, 20ός αιώνας).
  • Φύλο και Ιστορία (ορολογία, Ιστορία των γυναικών/ οι γυναίκες στην Ιστορία, παραδοσιακές και σύγχρονες διχοτομίες σχετικά με το φύλο).

β) Διαστάσεις της γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα: ιστορική εξέλιξη

  • Δικαίωμα πρόσβασης και εξέλιξη της εκπαίδευσης των γυναικών στην Α/θμια, Β/θμια και Γ/θμια Εκπαίδευση∙ οι πρώτες γυναίκες εκπαιδευτικοί: προφίλ, δράση, ρόλος, ταυτότητα.
  • Μεθοδολογικές προσεγγίσεις για το φύλο στην εκπαίδευση (αυτοβιογραφία και προφορική ιστορία, η σημασία της προφορικής ιστορίας στη μελέτη των γυναικείων θεμάτων, μεθοδολογικά ερωτήματα για τη συνέντευξη/ φεμινιστική προσέγγιση, παραδείγματα ανάλυσης προφορικού λόγου).

Στο πλαίσιο του σεμιναρίου οι φοιτητές/ τριες αναλαμβάνουν τη μελέτη ιστορικών πηγών (λογοτεχνικών, αυτοβιογραφικών, νομοθετικών κειμένων), με βάση συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση και την παρουσίαση με τη μορφή γραπτών εργασιών των πορισμάτων της μελέτης τους.

Εκπαίδευση και Φύλο
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου
Κωδικός Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π1404

Το μάθημα διαρθρώνεται σε δύο κύκλους: α) Θεωρητικές εισηγήσεις, και β) Παρουσίαση εργασιών.
α) Οι θεωρητικές εισηγήσεις αφορούν στη θεματική της γυναικείας εκπαίδευσης και στις μεθοδολογικές της προσεγγίσεις. Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στη σχετική με τη γυναικεία εκπαίδευση ορολογία, αναπτύσσονται οι θεωρίες φύλου, δίνεται ιστορικά η εξέλιξη του προβληματισμού για τη γυναικεία εκπαίδευση παράλληλα με την εξέλιξη της εκπαίδευσης στην πράξη, και παρουσιάζονται οι ερευνητικές τεχνικές της ανάλυσης περιεχομένου και της συνέντευξης (ειδικότερα της συνέντευξης γυναικών).
β) Οι εργασίες θα είναι ομαδικές και θα αφορούν στη συγκέντρωση και παρουσίαση βιβλιογραφίας, σχετικής με τις σύγχρονες προσεγγίσεις της θεματικής, στην παρουσίαση της εικόνας της γυναίκας εκπαιδευτικού κατά το 19ο αιώνα (με βάση τη βιβλιογραφία) και τον 20ό-αρχές 21ου αιώνα (με πηγή τις υπάρχουσες έρευνες, συνεντεύξεις εκπαιδευτικών και κείμενα των φοιτητριών/ών των καθηγητικών σχολών, που θα προσεγγιστούν με βάση την ανάλυση περιεχομένου). 

 

ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Τμήμα Φιλολογίας

Γλωσσικός σεξισμός και η διεκδίκηση του συμβολικού
(3 ώρες, 3 δ.μ.) 
Διδάσκουσα: Θ.-Σ. Παυλίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλολογίας: ΓΛΩ 395

Σκοπός του μαθήματος είναι να εξετάσει τη σχέση γλώσσας και φύλου μέσα από το πρίσμα της σχέσης γλώσσας και κοινωνίας. Η προβληματική, που θα αναπτυχθεί στη βάση διαφόρων κοινωνιογλωσσολογικών θεωριών και φεμινιστικών προσεγγίσεων του φύλου, επικεντρώνεται στους μηχανισμούς της γλώσσας και της γλωσσικής διεπίδρασης, βάσει των οποίων οι γυναίκες (και γενικότερα, οι κοινωνικά ασθενέστερες ομάδες) αποκλείονται από το πεδίο των συμβολικών αναπαραστάσεων και τη συγκρότησή του ή προβάλλονται από την οπτική γωνία της κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας· απώτερος στόχος είναι η επανασημασιοδότηση του γλωσσικού συστήματος και η αλλαγή των έμφυλων αναπαριστάσεων μέσω της γλωσσικής διεπίδρασης. Αξιολόγηση: ομαδικές γραπτές εργασίες και προφορικές εξετάσεις· η έγκαιρη ολοκλήρωση
της γραπτής εργασίας αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην προφορική εξέταση.

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Ιστορίες ζωής ως μέθοδος έρευνας: αυτοβιογραφίες και βιογραφίες γυναικών
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσες: Σ. Ζιώγου, Ε. Χοντολίδου
Κωδικός Τμήματος Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής: Π 1444

Το μάθημα επιχειρεί να εξοικειώσει τις φοιτήτριες και τους φοιτητές με τη μέθοδο της βιογραφίας και αυτο-βιογραφίας ως ερευνητικής μεθόδου προσέγγισης κειμένων. Ως παράδειγμα εφαρμογής θα χρησιμοποιηθούν αυτοβιογραφικά και βιογραφικά κείμενα Ελληνίδων κυρίως παιδαγωγών εκπαιδευτικών. Η προσέγγιση των κειμένων θα γίνει παράλληλα με μεθόδους αφηγηματικής ανάλυσης.

Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας

Ειδικά θέματα πολιτισμού: Η Τοπογραφία του Βερολίνου και ο έμφυλος λόγος
(3 ώρες, 3 δ.μ.)
Διδάσκουσα: Σιμέλα Δεληανίδου
Κωδικός Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας: ΛΟΓ

Το Βερολίνο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και το Βερολίνο μετά το 1989 προσφέρουν έναν ιδανικό χώρο για την κατασκευή νέων ρόλων των φύλων αλλά και για μια νέα αντίληψη περί των σχέσεων των φύλων. Θα ερευνήσουμε αυτό το φαινόμενο μιας νοητής γεωγραφίας και θηλυκής τοπογραφίας σε διάφορα λογοτεχνικά κείμενα. Εκτός απ’ αυτό θα προσπαθήσουμε να διαλευκάνουμε τους όρους NeueFrau που αφορά την λογοτεχνία της Βαϊμάρης καθώς και Fräuleinwunder που χρησιμοποιήθηκε για τις συγγραφείς μετά το 1989.  Τρόπος αξιολόγησης:
συνεπής και ενεργή συμμετοχή, προφορική παρουσίαση και γραπτή εργασία.