Μεταπτυχιακά Μαθήματα Φύλου
Φιλοσοφικής Σχολής
Ακαδημαϊκό Έτος 2009-2010

Τμήμα Φιλολογίας

Χειμερινό εξάμηνο
Ζητήματα θεωρητικής γλωσσολογίας: Γλωσσική διεπίδραση και φύλο
(3 ώρες, 3 δ.μ. )
Διδάσκουσα: Θ.-Σ. Παυλίδου
Κωδικός: ΓΛΩ817

Σκοπός του μαθήματος είναι να διερευνήσει την κατασκευή και αναπαράσταση της κοινωνικής κατηγορίας του φύλου μέσω της γλώσσας. Εξετάζονται διάφορες γλωσσολογικές προσεγγίσεις και οι διαφορετικές καταβολές τους, με απώτερο στόχο τη συγκρότηση μιας συνεκτικής θεωρίας για τη σχέση γλώσσας και φύλου.

Τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής και Τμήμα Ψυχολογίας

Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: «Ειδίκευση εκπαιδευτικών/σχολικών ψυχολόγων στην Παιδαγωγική της Ισότητας των Φύλων»

Τα παρακάτω μαθήματα είναι ενταγμένα στο Π.Μ.Σ. Το ειδικότερο πρόγραμμα κάθε εξαμήνου αποφασίζεται και ανακοινώνεται με την έναρξή του.

Θεωρητικές και ιστορικές προσεγγίσεις για το φύλο στην εκπαίδευση
Κωδικός: ΔΤ 100Α

1η Ενότητα: Εισαγωγικά. Στο πλαίσιο της ενότητας αυτής θα τεθούν οι βασικοί προβληματισμοί που θα απασχολήσουν το μάθημα και θα γίνει αποσαφήνιση των σημαντικότερων όρων.

2η Ενότητα: Κοινωνιολογικές φεμινιστικές προσεγγίσεις για την εκπαίδευση. Στόχος της ενότητας είναι να συμβάλει στην κατανόηση των βασικών φεμινιστικών θέσεων της Κοινωνιολογίας για τη διάκριση των φύλων στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο του στόχου αυτού, θα συζητηθούν οι παρακάτω θεματικές:
- Φεμινιστικές ερμηνείες για τη διάκριση των φύλων στην εκπαίδευση.
- Αναθεώρηση των κλασικών θεωρητικών προσεγγίσεων της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης μέσα από τη φεμινιστική οπτική.
Διδάσκουν: Β. Δεληγιάννη, M. Arnot, Χ. Αθανασιάδου

3η Ενότητα: Ανθρωπολογικές οπτικές του φύλου. Στόχος της ενότητας είναι η παρουσίαση και η εξέταση των έμφυλων διαφορών μέσα από την ανθρωπολογική οπτική. Θα αναφερθούν οι σπουδαιότερες θέσεις-θεωρίες για τα δυο φύλα ιδωμένες κάτω από το πρίσμα διαφόρων κλάδων της Ανθρωπολογίας, όπως της Φυσικής Ανθρωπολογίας, της Κοινωνικής, της Πολιτικής, της Μαρξιστικής, της Μεσογειακής, της Οικονομικής, της Πολιτιστικής κ.λ.π. Πιο συγκεκριμένα, με βάση το ερώτημα αν αποτελεί η ασυμμετρία στις σχέσεις των δυο φύλων ένα οικουμενικό φαινόμενο θα μελετηθούν οι παρακάτω θεματικές:
- Δυαδικές αντιστίξεις: Μελέτη των ζευγών Φύση-Πολιτισμός, Δημόσιο-Ιδιωτικό και η αντιστοιχία του με το ζεύγος Άνδρας-Γυναίκα.
- Διαφορές της Φεμινιστικής Ανθρωπολογίας και της Ανθρωπολογίας των φύλων.
- Κοινωνική παράδοση και ατομική συνείδηση.
- Τρόποι έκφρασης της γυναικείας υποτέλειας (το δεύτερο φύλο).
Διδάσκει: Μ. Μποντίλα

4η Ενότητα: Φιλοσοφικές Προσεγγίσεις. Οι έννοιες της ισότητας και της ανισότητας απασχολούσαν ανέκαθεν τους πολιτικούς φιλοσόφους. Ειδικότερα, από το 18ο αιώνα και εφεξής η επιχειρηματολογία υπέρ κάποιας μορφής ισότητας δεν απουσιάζει από καμία μείζονα πολιτική θεωρία. Ωστόσο, φαίνεται ότι κοινή συνισταμένη πολλών συζητήσεων για την ηθική, την πολιτική, την οικονομική και την ενώπιον του νόμου ισότητα είναι η δεδηλωμένη ή άδηλη πεποίθηση ότι υπάρχει μια βαθιά ανισότητα μεταξύ των δύο φύλων, η οποία σαφώς αποβαίνει εις βάρος των γυναικών. Ο στόχος του σεμιναρίου αυτού είναι διττός. Αφενός, αποσκοπεί στο να αποσαφηνίσει με τη βοήθεια της εννοιολογικής ανάλυσης ορισμένα ζητήματα που σχετίζονται με τη σημασία και τη χρήση του όρου "ισότητα". Αφετέρου, να ανιχνεύσει τις ελάχιστες εκείνες θεωρητικές απόπειρες του παρελθόντος να αναγνωριστεί κάποια μορφή ισότητας των δύο φύλων (Mary Wοolstonecraft, John Stuart Mill) και να αναδείξει επιλεκτικά –με σημείο αναφοράς την αγγλόφωνη φεμινιστική φιλοσοφία των τελευταίων τριάντα ετών– ορισμένες από τις εν εξελίξει προσπάθειες να συνδυαστεί η ισότητα με τη διαφορά.
Διδάσκει: Φ. Παιονίδης

5η Ενότητα: Παραδοσιακές και φεμινιστικές θεωρητικές προσεγγίσεις για τις ανδρικές και γυναικείες ταυτότητες και για τις διαφορές φύλου. Στην ενότητα αυτή θα συζητηθούν οι έννοιες του βιολογικού και κοινωνικού φύλου, η προσέγγιση της κοινωνικής κατασκευής των ταυτοτήτων φύλου και οι κυριότερες θεωρίες για τη διαμόρφωση των ανδρικών και γυναικείων ταυτοτήτων. Επίσης, θα προσεγγισθεί κριτικά η ψυχολογία των διαφορών των φύλων μέσα από την οπτική τόσο της παραδοσιακής ψυχολογικής έρευνας, όσο και των φεμινιστικών θεωρητικών προσεγγίσεων.
Διδάσκουν: Β. Δεληγιάννη, Χ. Αθανασιάδου

6η Ενότητα: Ιστορία των Παιδαγωγικών Ιδεών και ο παράγοντας φύλο. Στόχος της ενότητας είναι η μελέτη του τρόπου με τον οποίο η διάσταση του φύλου (θέματα δηλαδή που αφορούν στην αγωγή και στην εκπαίδευση των γυναικών) προσεγγίζεται στις παιδαγωγικές θεωρίες που αναπτύχθηκαν στο δυτικό κόσμο και διαμόρφωσαν την κυρίαρχη σε κάθε εποχή αντίληψη για τη γυναικεία αγωγή. Έμφαση θα δοθεί κατά τη μελέτη της Ιστορίας των Ιδεών στα διιστάμενα ζεύγη "Σώμα-Νους", "Λογική-Φροντίδα" που συνδέθηκαν με τη διάσταση του φύλου και κυριάρχησαν στις σχετικές θεωρητικές προσεγγίσεις.
Ειδικότερα, θα συζητηθούν οι εξής επιμέρους θεματικές:
- Συστήματα Αγωγής κατά το 18ο αιώνα
(F. Fenelon, J. Locke, J. J. Rousseau, J. H. Pestalozzi).
- Φιλοσοφικός, πολιτικός, κοινωνικός στοχασμός και παιδαγωγική σκέψη στο 19ο αιώνα: Ευρωπαίοι στοχαστές-Έλληνες παιδαγωγοί (Ch. Darwin, H. Spencer, Κ. Κούμας, Αδ. Κοραής, Γ.Γ. Παπαδόπουλος, Κ. Ξανθόπουλος).
- Η φεμινιστική προσέγγιση (M. Woolstonecraft, J. S. Mill, V. Woolf, Ελ. Μουρτζάν-Μαρτινέγκου, Ευ. Καΐρη, Κ. Παρρέν, Σ. Λεοντιάς, Κ. Κεχαγιά, Αικ. Λασκαρίδου).
- "Νέα Αγωγή" και γυναικεία εκπαίδευση (J. Dewey, P. Freire, Μυρσ. Κλεάνθους - Παπαδημητρίου, Ρ. Ιμβριώτη, Αλ. Δελμούζος, Δ. Γληνός).
Διδάσκουν: Σ. Ζιώγου, K. Weiler, Α. Δαλακούρα, Σ. Καρολίδου

7η Ενότητα: Φεμινιστική Παιδαγωγική. Στην ενότητα αυτή θα εξετασθούν οι στόχοι, η ιδεολογική προέλευση και οι πρακτικές της φεμινιστικής Παιδαγωγικής, ως μιας εκ των παιδαγωγικών προσεγγίσεων/ τάσεων που έχουν επηρεάσει τη διαμόρφωση της σύγχρονης αντίληψης για την αγωγή και την εκπαίδευση. Θα συζητηθούν τα εξής θέματα-ερωτήματα:
- Προσδιορισμός της Φεμινιστικής Παιδαγωγικής και διερεύνηση της σχέσης της με άλλες μορφές προοδευτικών/ κριτικών τάσεων στην Παιδαγωγική Επιστήμη (Τι είναι Φεμινιστική Παιδαγωγική; Ο P. Freire και η φεμινιστική κριτική. Κριτική Παιδαγωγική και φεμινιστική κριτική).
- "Γυναικείες μορφές γνώσης" (η διάσταση ανάμεσα στο σώμα και το νου, στη λογική και στο συναίσθημα. Οι γυναίκες εκπαιδευτικοί ως "κοινωνικές μητέρες").
- Εκπαιδευτικές πρακτικές (η έννοια της αυθεντίας, η κοινωνική θέση μαθητών/ τριών και εκπαιδευτικών, συνεργασία, γυναικείες "φωνές").
- Η πρόκληση του μεταδομισμού: Michel Foucault και φεμινιστική θεωρία. Η επανεξέταση της θεωρίας του S. Freud και των διεργασιών της επιθυμίας.
Διδάσκουν: K. Weiler, Σ. Ζιώγου, Α. Δαλακούρα

Μεθοδολογία της έρευνας: ερευνητικό σεμινάριο και εφαρμογές
Κωδικός: ΔΤ 100Β

1η Ενότητα: Φεμινιστικές προσεγγίσεις στην επιστήμη και την έρευνα. Στο πλαίσιο της ενότητας αυτής, θα συζητηθεί η φεμινιστική ανάλυση σε θέματα που σχετίζονται με την παραγωγή της γνώσης και τις παραδοσιακές επιστημονικές και επιστημολογικές προσεγγίσεις. Η σχετική συζήτηση για τη φεμινιστική οπτική στην έρευνα των Κοινωνικών Επιστημών και τη χρήση των ποσοτικών και ποιοτικών μεθόδων θα αποτελέσει το επίκεντρο της ενότητας, η οποία θα ολοκληρωθεί στο πλαίσιο των παρακάτω θεματικών:
- Φεμινιστική κριτική στην παραδοσιακή επιστήμη.
- Αντικειμενικότητα και έρευνα.
- Φύλο και γνώση στην Ανώτατη Εκπαίδευση.
- Μεταμοντερνισμός, μεταδομισμός και η φεμινιστική οπτική στην ερευνητική διαδικασία.
- Φιλοσοφία της επιστήμης και γυναικεία οπτική: στόχος της συγκεκριμένης θεματικής είναι να συζητήσει και να αξιολογήσει τις φεμινιστικές προσεγγίσεις για την έρευνα, να προσδιορίσει το βαθμό στον οποίο η επιστήμη δέχεται την επίδραση των προκαταλήψεων του φύλου και να εξετάσει τους τρόπους με τους οποίους τα εμπόδια αυτά μπορούν να ξεπεραστούν.
Πιο συγκεκριμένα θα γίνει:
I. Παρουσίαση: (α) των αντιλήψεων για τη γυναίκα σε σχέση με την επιστήμη, (β) της διαμόρφωσης και εδραίωσης του ανδρικού προτύπου της επιστήμης.
II. Eξέταση της κριτικής που ασκήθηκε από το ιστορικιστικό ρεύμα και τους συνεχιστές του στο ορθολογικό μοντέλο των επιστημονικών θεωριών.
IIΙ. Eξέταση του φιλοσοφικού προβλήματος της επιστημονικής γνώσης σε σχέση με τον παράγοντα του φύλου. Aναλυτικότερα, θα εξετασθούν πρόσφατες απόψεις της φεμινιστικής προσέγγισης της επιστήμης, που επικεντρώνονται: (α) στην κριτική των παραδοσιακών εννοιών της αντικειμενικότητας, ορθολογικότητας και καθολικότητας της επιστήμης και (β) στο φωτισμό των προκαταλήψεων που σχετίζονται με το φύλο και επιδρούν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και της μεθοδολογίας της επιστήμης.
Διδάσκουν: Β. Δεληγιάννη, Δ. Σφενδόνη, Χ. Αθανασιάδου

2η Ενότητα: Ερευνητικός σχεδιασμός. Ποιοτικές και ποσοτικές μέθοδοι συλλογής δεδομένων. Στόχος της ενότητας αυτής είναι να κατανοήσουν οι φοιτήτριες/ τές τους τρόπους με τους οποίους χρησιμοποιούνται οι διάφορες μέθοδοι συλλογής δεδομένων. Θα δοθεί έμφαση στις διαδικασίες του ερευνητικού σχεδιασμού, καθώς και στη διαμόρφωση των σχετικών ερευνητικών εργαλείων στο πλαίσιο των διαφόρων μεθόδων. Πιο συγκεκριμένα, η ενότητα περιλαμβάνει τις παρακάτω επιμέρους θεματικές:
- Εθνογραφική μέθοδος: συνέντευξη, παρατήρηση, ομάδες εστίασης.
- Αυτοβιογραφία.
- Συλλογή δεδομένων με ερωτηματολόγια.
Διδάσκουν: Ε. Χοντολίδου, Κ. Μπονίδης, Σ. Ζιώγου, Α. Ψάλτη, Λ. Φρόση

3η Ενότητα: Μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων: άσκηση. Στόχος της ενότητας αυτής είναι να γνωρίσουν οι φοιτήτριες/τές τις μεθόδους-τεχνικές επεξεργασίας ερευνητικών δεδομένων. Πιο συγκεκριμένα, θα παρουσιαστούν οι παρακάτω μέθοδοι:
- Ανάλυση γραπτών και προφορικών, ιστορικών κειμένων.
- Ανάλυση λόγου και εικόνας.
- Διαχείριση ποσοτικών δεδομένων (Βασικές έννοιες της στατιστικής επεξεργασίας).
Διδάσκουν: Γ. Κιοσέογλου, Κ. Μπονίδης, Ε. Χοντολίδου, Σ. Ζιώγου, Χ. Αθανασιάδου, Α. Δαλακούρα

4η Ενότητα: Η έρευνα δράσης ως εργαλείο διερεύνησης σε θέματα φύλου στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο της ενότητας θα παρουσιασθεί η μέθοδος της έρευνας δράσης με έμφαση σε εφαρμογές που συνδέονται με την εισαγωγή της θεματικής του φύλου στο σχολείο. Θα συζητηθούν οι παρακάτω επιμέρους θεματικές:
- Έρευνα και παρέμβαση στην εκπαιδευτική διαδικασία.
- Σχεδιασμός εργαλείων για την έρευνα δράσης.
- Ανάλυση δεδομένων.
Διδάσκει: Δ. Σακκά

5η Ενότητα: Η συγγραφή επιστημονικών κειμένων και διατριβών: εφαρμογές
- Απαιτήσεις και όρια ενός επιστημονικού κειμένου.
- Δομή της επιστημονικής εργασίας (άρθρο-διατριβή).
- Παραπομπές και βιβλιογραφία.
Διδάσκει: Ε. Χοντολίδου

Νέες θεωρητικές τάσεις και ερευνητικοί προβληματισμοί για την προώθηση της ισότητας των φύλων στην εκπαίδευση
Κωδικός: ΔΤ 200Α

1η Ενότητα: Ταυτότητες φύλου στην εφηβεία: ερμηνείες για το ρόλο του σχολείου. Στόχος της ενότητας αυτής είναι να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο το σχολείο συμβάλλει στη διαμόρφωση των ταυτοτήτων φύλου. Θα συζητηθεί η σημασία των "χειραφετημένων" και "ηγεμονικών" ταυτοτήτων φύλου, οι έννοιες του ανδρισμού και της θηλυκότητας, η διαδικασία της κοινωνικής κατασκευής των ταυτοτήτων φύλου και το περιεχόμενό τους. Επιπλέον, θα δοθεί έμφαση σε θεματικές που συνδέουν τη σχετική έρευνα με το σχολικό πλαίσιο, όπως:
- Ταυτότητες φύλου, σχολικές επιδόσεις και επιλογές.
- Φύλο και σεξουαλικότητα στην εφηβεία.
- Ταυτότητες φύλου και σχολική βία.
- Εφηβικές γυναικείες ταυτότητες στην Ελλάδα: μια διαχρονική μελέτη (1950-2000).
Διδάσκουν: Β. Δεληγιάννη, M. Arnot, Χ. Αθανασιάδου, Ε. Μαζηρίδου

2η Ενότητα: Φύλο, ιδιότητα του πολίτη και δημοκρατία στην εκπαίδευση. Στόχος της ενότητας είναι: α) να συζητήσει και να αποσαφηνίσει την έννοια της ιδιότητας του πολίτη στο πλαίσιο της φεμινιστικής οπτικής, και β) να παρουσιάσει τη νεότερη έρευνα που συνδέει την ιδιότητα του πολίτη με το σχολείο. Στην ανάπτυξη της ενότητας συμπεριλαμβάνονται οι παρακάτω θεματικές:
- Η φεμινιστική προσέγγιση για τη δημοκρατία και την ιδιότητα του πολίτη στην εκπαίδευση.
- Οι "λόγοι" εκπαιδευτικών και μαθητών για το φύλο και την ιδιότητα του πολίτη.
- Ισότητα των φύλων και Αγωγή των Πολιτών.
- Μεθοδολογικές Προσεγγίσεις.
- Παιδαγωγικά Δικαιώματα και Δημοκρατία: oι κοινωνικές συνθήκες της μάθησης και η "φωνή" των μαθητών/ τριών.
Διδάσκουν: Σ. Ζιώγου, Β. Δεληγιάννη, M. Arnot, Α. Δαλακούρα

3η Ενότητα: α) Διαπολιτισμικότητα και Φύλο στην Εκπαίδευση: Πολλαπλές ταυτότητες φύλου/πολλαπλές ιδιότητες του πολίτη. Στόχος της ενότητας είναι να συνδέσει την παράμετρο του φύλου με την έννοια της διαπολιτισμικότητας στην εκπαίδευση. Σήμερα είναι γενικά αποδεκτό ότι οι παράγοντες "φύλο" και "πολιτισμικό υπόβαθρο" αλληλεπιδρούν και διαφοροποιούν τις εκπαιδευτικές εμπειρίες και τη σχολική επίδοση των ατόμων. Ωστόσο, τόσο στη βιβλιογραφία όσο και στην έρευνα, οι δύο παράγοντες εξετάζονται χωριστά. Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ερευνητικού σεμιναρίου οι φοιτήτριες/τές θα έχουν την ευκαιρία να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο το "φύλο" και το "πολιτισμικό υπόβαθρο" εμπλέκονται και επηρεάζουν την εκπαίδευση στο ελληνικό σχολείο, που εδώ και μια δεκαετία έρχεται αντιμέτωπο με ζητήματα πολιτισμικής ποικιλομορφίας και επαναπροσδιορισμού του ρόλου του, μέσα σε μια κοινωνία που αρχίζει σιγά-σιγά να αναγνωρίζει την πολυπολιτισμικότητά της. Συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες/ουσες στο σεμινάριο μέσα από την παρακολούθηση εισηγήσεων, τη μελέτη επιλεγμένης βιβλιογραφίας και την εκπόνηση σχετικών εργασιών:
-θα αποκτήσουν γνώσεις σχετικά με το ρόλο που παίζουν οι παράγοντες "φύλο" και "πολιτισμικό υπόβαθρο" στην ελληνική εκπαίδευση,
-θα προσδιορίσουν τις προκλήσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν διάφορες πολιτισμικές ομάδες, λαμβάνοντας υπόψη τον παράγοντα "φύλο",
-θα πληροφορηθούν για τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζει το ελληνικό σχολείο την αυξανόμενη ποικιλομορφία του μαθητικού πληθυσμού και
-θα διαμορφώσουν άποψη για την αλληλεπίδραση των δύο παραγόντων στο πλαίσιο του ελληνικού σχολείου.
Διδάσκουν: Ε. Χοντολίδου, Κ. Μπονίδης, Δ. Σακκά, Α. Ψάλτη 

β) Φύλο και διαφορετικότητα. Το κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία: Η αναπηρία ως κοινωνική κατασκευή. Στάσεις απέναντι στις γυναίκες με ειδικές ανάγκες και παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση τους. Σχολική και κοινωνική ένταξη και επαγγελματική αποκατά-σταση: διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα.

Διδάσκουν: Μ. Δόικου-Αυλίδου



4η Ενότητα: Η διάσταση του φύλου στη συνεχιζόμενη εκπαίδευση (δια βίου μάθηση). Στην ενότητα αυτή εξετάζονται οι παρακάτω θεματικές: 

- Εγγραμματοσύνη-αυτομόρφωση-σχολεία δεύτερης ευκαιρίας.

- Προγράμματα κατάρτισης (φορείς-δομή-αξιολόγηση). 

- Εργασία-διαδικασίες μετάβασης-επαγγελματική εξέλιξη. 

- Εμπειρική μάθηση-μη αναγνωρισμένες εμπειρίες γυναικών. 

- Εθελοντισμός-κοινωνική εργασία-ανάπτυξη τοπικής κοινότητας.

Διδάσκουν: Γ. Ζαρίφης, Σ. Ζιώγου, Ε. Χοντολίδου, Β. Φούκας


Ο παράγοντας φύλο στο αναλυτικό πρόγραμμα και την εκπαιδευτική διαδικασία
Κωδικός: ΔΤ 200Β

1η Ενότητα: Γυναίκες και Φύλο στο ιστορικό γίγνεσθαι και το Μάθημα της Ιστορίας.
α) Ιστορία των Γυναικών: Στόχος της ενότητας είναι η ευαισθητοποίηση σε ζητήματα που αφορούν στην απουσία των γυναικών από τον τρόπο με τον οποίο εννοείται και διευθετείται το ιστορικό παρελθόν. Με μια πρώτη, εισαγωγικού χαρακτήρα, προσέγγιση της ιστορίας των γυναικών, ως νέου ιστορικού αντικειμένου, και με την παρακολούθηση των βασικών επιστημολογικών εξελίξεων που σημειώνονται από τη δεκαετία του 1970 και εξής, επιχειρείται η συσχέτιση του φύλου με την ιστορία. Η εμφάνιση του αντικειμένου συνδέεται επίσης με τα ιστορικά συμφραζόμενα της δεκαετίας του 1970 και ερμηνεύεται στη βάση επιστημονικών/ ιστοριογραφικών αφενός, και κοινωνικών/ πολιτικών, αφετέρου, παραμέτρων. Η περιοδολόγηση του αντικειμένου σχετίζεται με την επεξεργασία και την εμβάθυνση στο κοινωνικό φύλο ως βασικής αναλυτικής κατηγορίας. Τέλος, παρουσιάζονται και σχολιάζονται τα ερωτήματα που μεταποιούν τις αρχικές ιστορικές αφηγήσεις και προσδιορίζουν τους νέους ερευνητικούς τομείς της ιστορίας των γυναικών.
(β) Φύλο και Ιστορική Εκπαίδευση: Στόχος της ενότητας είναι η εισαγωγή των μελλοντικών εκπαιδευτικών στην προβληματική του φύλου, αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται η ιστορία στα σχολεία και η ευαισθητοποίησή τους σε σχέση με τις επιπτώσεις της απουσίας των γυναικών από αυτή. Η ενότητα, με εργαλεία τις έννοιες του κοινωνικού φύλου, του αναλυτικού προγράμματος και του παραπρογράμματος, των κοινωνικών αναπαραστάσεων, του άφυλου και του έμφυλου, παρουσιάζει και ερμηνεύει τις σιωπές, τις διακρίσεις και τα στερεότυπα της ιστορικής εκπαίδευσης.
Διδάσκει: Μ. Ρεπούση

2η Ενότητα: Γυναίκες και Φύλο στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία. Ύστερα από μια συνοπτική αναδρομή στην εξέλιξη των πολιτευμάτων στην αρχαία Ελλάδα, θα σταθούμε στη στιγμή της δημιουργίας της δημοκρατίας στην αρχαία Αθήνα και στη θεσμική θέση της γυναίκας σε αυτήν. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τη θέση της γυναίκας στη λογοτεχνική παραγωγή της αθηναϊκής δημοκρατίας, όπως αυτή αποτυπώνεται στις τραγωδίες, οι οποίες διδάσκονται στα Διονύσια –έναν από τους σημαντικούς θεσμούς της δημοκρατίας.
Η μονομερής φυλετική εκπροσώπηση των αθηναίων πολιτών στα θεσμικά όργανα της πόλης αλλά και η κεντρική θέση της γυναίκας στη λογοτεχνική παραγωγή συγκροτούν συμπληρωματικά το φαντασιακό της αθηναϊκής δημοκρατίας –άμεσης δημοκρατίας ανδρών πολιτών– και την προβληματική των σχέσεων των δύο φύλων στην αθηναϊκή κοινωνία.
Διδάσκει: Μ. Ανδρόνικου

3η Ενότητα: Νέα Ελληνική Γραμματεία και Φύλο: Aναπαραστάσεις του σώματος σε νεοελληνικά κείμενα του 20ού αιώνα. Σε πολλά νεοελληνικά πεζογραφικά –και φυσικά ποιητικά– κείμενα του 20ού αιώνα διαχέεται ένας ερωτικός σωματο-κεντρικός λόγος. Το σώμα ως σημαίνων τόπος εκπέμπει και απορροφά την ερωτική επιθυμία και αποδεικνύεται καταλύτης για τη δόμηση διαφορετικών πολιτισμικών φυλικών αναπαραστάσεων. Επισημαίνεται όχι μόνο η θέαση του γυναικείου σώματος ως σκοτεινού αντικειμένου του πόθου μέσα από ένα αρσενικό βλέμμα, αλλά αναφέρονται και οι εξής επιπλέον λειτουργίες του: η αποθέωση αλλά και η σύνδεση του γυναικείου σώματος με τη "γυναικεία" γραφή, το σώμα ως αποικία, το σώμα ως τόπος της αρρώστιας και της τρέλας αλλά και της εξορίας και των βασανιστηρίων.
Διδάσκει: Μ. Μικέ

4η Ενότητα: Φύλο και Γλώσσα. Στην ενότητα για τη γλώσσα θα γίνει πρώτα μια σύντομη επισκόπηση της έρευνας για τη σχέση γλώσσας και φύλου στο πλαίσιο της γλωσσολογίας. Η εξέλιξη της έρευνας, όπως θα φανεί, είναι συνάρτηση τόσο της αντίληψης για το τι είναι η γλώσσα και πώς πρέπει να προσεγγίζεται, όσο και της αντίληψης για το τι σημαίνει "φύλο".
Στη συνέχεια, θα εστιάσουμε την προσοχή μας στην ελληνική γλώσσα για να εξετάσουμε:
- την αναπαράσταση των φύλων στο λεξιλόγιο της ελληνικής (πρόκειται για μια έρευνα που εξετάζει το σύνολο των ουσιαστικών στο Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, ΙΝΣ, βλ. Παυλίδου, Αλβανούδη, Καραφώτη υπό έκδ.)
- τη γλωσσική διαφοροποίηση μαθητών/τριών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (πρόκειται για έρευνες στηριζόμενες σε μαγνητοφωνήσεις διδακτικών ωρών σε διάφορα γυμνάσια/λύκεια).
Με τον τρόπο αυτό θα τεθούν δύο καίρια ζητήματα που απασχόλησαν τη φεμινιστική γλωσσολογία, το ζήτημα του γλωσσικού σεξισμού και το ζήτημα της συγκρότησης του φύλου μέσα από συγκεκριμένες γλωσσικές πρακτικές.
Διδάσκει: Θ. Παυλίδου

5η Ενότητα: Το φύλο στα εγχειρίδια διδασκαλίας της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Στόχος της ενότητας είναι η μελέτη-ανάλυση των σχολικών εγχειριδίων, έτσι ώστε να εντοπιστούν:
-ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται ο παράγοντας φύλο
-οι εικόνες-αναπαραστάσεις γυναικών που εμφανίζονται στις σελίδες των βιβλίων
-η παρουσία ή απουσία της ιδιωτικής σφαίρας στα εγχειρίδια
-τα σημεία εκείνα που προσφέρονται για διδακτικές παρεμβάσεις, με τις οποίες οι εκπαιδευτικοί μπορούν να φέρουν στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας τα γυναικεία θέματα και τα θέματα φύλου. Έμφαση θα δοθεί στα μαθήματα Θεωρητικής Κατεύθυνσης (Αρχαία Ελληνικά, Νέα Ελληνικά, Γλώσσα, Ιστορία, Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή κλπ), χωρίς να αποκλείεται η μελέτη και άλλων εγχειριδίων, όπως αυτών των Θετικών Επιστημών και άλλων δευτερευόντων μαθημάτων. Στο πλαίσιο της προσπάθειας αυτής θα ζητηθεί από τις φοιτήτριες και τους φοιτητές του Μεταπτυχιακού Προγράμματος να μελετήσουν τα σχολικά εγχειρίδια και να παρουσιάσουν τα ευρήματα των αναλύσεών τους στην τάξη, υποδεικνύοντας τα κεφάλαια που, κατά τη γνώμη τους, είναι κατάλληλα για το σχεδιασμό διδακτικών παρεμβάσεων.

Εποπτεύουν-Συντονίζουν: Α. Δαλακούρα, Μ. Μποντίλα, Λ. Φρόση, Θ. Χασεκίδου


Παρεμβάσεις για την προώθηση της ισότητας των φύλων στην εκπαιδευτική διαδικασία
Κωδικός: ΔΤ 300Α

1η Ενότητα: Η Εκπαίδευση ως θεσμός προώθησης της ισότητας των φύλων. Στόχος της εισαγωγικής αυτής ενότητας είναι να θέσει τον προβληματισμό για το ρόλο της εκπαίδευσης στην προώθηση της ισότητας των φύλων. Θα παρουσιαστούν οι εξής θεματικές:
- Εκπαίδευση και φύλο: ακαδημαϊκή εμπειρία και προοπτικές. Η οπτική του φύλου στην εκπαίδευση και την έρευνα στην Ελλάδα.
- Το διεθνές πλαίσιο για την προώθηση της ισότητας των φύλων: Ιδεολογίες, πολιτικές, δράσεις.
Διδάσκουν: Σ. Ζιώγου, Β. Δεληγιάννη

2η Ενότητα: Ισότητα των φύλων και εκπαίδευση εκπαιδευτικών. Στόχος της ενότητας είναι να μελετήσει τις μεθόδους και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης / ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών σε θέματα φύλου. Θα συζητηθεί το περιεχόμενο της βασικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών ως προς τη συγκεκριμένη θεματική, θα παρουσιαστούν προγράμματα και μέθοδοι ευαισθητοποίησης των εν ενεργεία εκπαιδευτικών στον προβληματισμό για την ισότητα και τις σχέσεις των φύλων στο σχολείο και θα συζητηθούν εμπειρίες από σχετικές εφαρμογές στον ελληνικό και στο διεθνή χώρο.
Οι επιμέρους θεματικές της ενότητας είναι οι εξής:
- Θεωρητικές προσεγγίσεις για τον/την εκπαιδευτικό ως φορέα αλλαγής.
- Μέθοδοι εκπαίδευσης και επιμόρφωσης: ο/η εκπαιδευτικός ως ερευνητής/τρια και η έρευνα δράσης στο σχολείο.
- Εκπαίδευση εκπαιδευτικών και φύλο: παραδείγματα και εμπειρίες.
- Εκπαίδευση εκπαιδευτικών και φύλο: ιδεολογίες και αντιστάσεις.
Διδάσκει-Συντονίζει: Λ. Φρόση

3η Ενότητα: Παρεμβάσεις και στρατηγικές για το φύλο στη σχολική τάξη. Στόχος της ενότητας είναι να δώσει την ευκαιρία στις φοιτήτριες και στους φοιτητές να μελετήσουν σε βάθος την έννοια της παρέμβασης για την ισότητα των φύλων στο σχολείο, να αντιληφθούν τους πραγματικούς στόχους και τις διάφορες μορφές παρέμβασης και να γνωρίσουν τρόπους σχεδιασμού και αξιολόγησης παρεμβατικών δραστηριοτήτων που εφαρμόζονται στις σχολικές τάξεις.
Η ενότητα περιλαμβάνει τις εξής επιμέρους θεματικές:
- Διδακτικές παρεμβάσεις: οι γυναίκες και η ιδιωτική σφαίρα στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας (η έννοια της διδακτικής παρέμβασης- παραδείγματα και σχεδιασμός διδακτικών παρεμβάσεων).
- Παρεμβατικές δραστηριότητες στη σχολική τάξη και τη ζωή του σχολείου (παρουσιάσεις διαφόρων προγραμμάτων με παρεμβατικές δραστηριότητες και στρατηγικές που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα και αλλού, όπως π.χ. τα προγράμματα G.I.S.T., G.A.O.C., Who cares, Αριάδνη κλπ. Σχεδιασμός παρεμβατικών δραστηριοτήτων).
- Αξιολόγηση παρεμβατικών προγραμμάτων (παρουσίαση και εφαρμογή μεθόδων αξιολόγησης εκπαιδευτικών παρεμβάσεων).
Διδάσκουν-Συντονίζουν: Σ. Αρκουμάνη, Α. Δαλακούρα, Σ. Καρολίδου, Ε. Κασελούρη, Μ. Μποντίλα, Λ. Φρόση, Θ. Χασεκίδου

Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας

Χειμερινό εξάμηνο

Contemporary cultural studies: 
postmodernism, cybertheory, cyberfeminism and posthumanism in the United States
Κωδικός: ALit 9-589
Διδάσκουσα: Δ. Παστουρματζή

Course objective: This course is designed to familiarize students with the concepts, theories, mind-sets, and practices of the current social, historical, political and cultural condition called postmodernity as it manifests itself in the United States. Through the study of technoscientific, cultural, literary and cinematic narratives written by influential postmodern thinkers, cultural critics, theorists, and writers, the course will explore the assumptions, the complexities, the contradictions, the futuristic visions and the techno-fantasies of the postmodern era. Specifically, the class will 1) study the development of science and technology in the United States and the role technoscience has played and continues to play in American culture, in the American way of life, and in the American mind-set; 2) probe into the current technological inventions and the supporting paradigms that generate and promote cyberspace, a world of simulacra and virtual reality; 3) explore the emergence of Cyberfeminism and its reaction to the “computer age” or the “information age”; 4) scrutinize the postmodern icon of the gendered cyborg, the notion a “cyborg identity” and the technologies that sustain it; 5) explore the impact of technoscience on the human flesh-and-blood body and its transformation into a “technobody,” as well as the cognitive shifts in the conceptualization and representation of the human subjectivity (what it means to be human?); 6) examine the promises, prospects, risks and dangers of an emerging transhumanism and of a “posthuman” future. Finally, the class will approach critically several short stories, novels and films which engage in this cultural debate under way in the United States.
Required Texts
Theory: Steven Best and Douglass Kellner, The Postmodern Adventure (2001)
Novels: Anne Harris, Accidental Creatures (1998), Margaret Atwood, Oryx and Crake (2003) Robert J, Sawyer, Mindscan (2005), Walter Mosley, Futureland (2001)
Also: a packet of photocopied material